Sunday 18/11/2018 10:20am
Trường Trung cấp Cảnh sát Nhân dân VI > Tin tức & Sự kiện > Tin chuyên ngành > Đảm Bảo Quyền Con Người Trong Hoạt Động Quản Lý, Giáo Dục Phạm Nhân Là Người Chưa Thành Niên Trong Các Trại Giam

Đảm Bảo Quyền Con Người Trong Hoạt Động Quản Lý, Giáo Dục Phạm Nhân Là Người Chưa Thành Niên Trong Các Trại Giam

ĐT: 0917883333

Thiếu tá, ThS Vũ Hồng Thắng

Phó trưởng phòng Phòng QLĐT hệ VLVH, Trường Trung cấp CSND VI

Vấn đề quyền con người, bảo vệ quyền con người được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định trong bản tuyên ngôn độc lập năm 1945 và đây cũng là nguyên tắc được ghi nhận trong các bản Hiến pháp của Việt Nam năm 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013. Các bản Hiến pháp này đều ghi nhận nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, việc bảo vệ quyền con người là trách nhiệm của các cơ quan tổ chức và toàn thể nhân dân. Trong lĩnh vực thi hành án phạt tù, vấn đề đảm bảo quyền và nghĩa vụ của người đang chấp hành hành án là người chưa thành niên mặc dù đã được Đảng và nhà nước đặc biệt quan tâm nhưng vẫn cần có thời gian để bổ sung, hoàn thiện các quy định  và thực hiện một cách có hệ thống. Trên thực tế, để đạt được mục đích quản lý, giam giữ, giáo dục cải phạm nhân là người chưa thành niên, trả lại cho xã hội những công dân lương thiện khi tái hòa nhập cộng đồng thì còn rất nhiều việc phải làm, mà trước tiên phải làm rõ người đang chấp hành án phạt tù là ai, quyền và nghĩa vụ của họ được quy định trong pháp luật ra sao và được đảm bảo như thế nào trong hoạt động quản lý, giáo dục trong thời gian chấp hành án phạt tù? Bài viết này phân tích vấn đề đảm bảo quyền con người thông qua các hoạt động giáo dục trong quản lý, giam giữ phạm nhân là người chưa thành niên trong các trại giam.

Từ khóa: Hiến pháp, quyền con người, phạm nhân, người chưa thành niên, phạt tù

Đất nước ta có bề dày hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước đã trải qua nhiều cuộc đấu tranh gian khổ và oanh liệt để thực hiện mục tiêu, lý tưởng chính đáng là giành được độc lập, mang lại quyền tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Từ khi nhân dân ta thoát khỏi kiếp nô nệ, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, vấn đề quyền con người, giải phóng con người và bảo vệ quyền con người đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định rõ trong Tuyên ngôn độc lập “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền đó có quyền được sống, tự do và mưu cầu hạnh phúc…”. Đây là bản Tuyên ngôn đanh thép không chỉ trịnh trọng công bố với thế giới về sự ra đời của một quốc gia độc lập mà có thể coi là một bản Tuyên ngôn khẳng định về quyền con người của Việt Nam.

Với truyền thống “Yêu nước, thương nòi”“đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại”, truyền thống đó đã được đúc kết từ nhiều thế kỷ và càng được củng cố thêm bằng tư tưởng bao dung của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là nhân từ, bác ái, nhân văn Hồ Chí Minh, đó là thực sự hiểu biết cho số phận của con người và “thương người như thể thương thân”. Tư tưởng của người thể hiện rõ nhất trong luận điểm ngắn gọn nhưng chan chứa biết bao tình cảm: “Người đời không phải thánh thần, không ai tránh khỏi khuyết điểm”“Mỗi con người, mỗi cộng đồng đều có mặt tốt, mặt xấu, như năm ngón tay có ngón dài, ngón ngắn…, nhưng năm ngón tay đều hợp lại nơi bàn tay”. Từ quan điểm nhân văn đó, có thể thấy, Người trân trọng phần tốt, phần thiện dù nhỏ nhất của con người quy tụ lại thành sức mạnh to lớn của toàn thể dân tộc, đồng thời tin tưởng mãnh liệt vào khả năng rũ bỏ cái xấu, một lòng hướng thiện của con người tự cải biến mình để cải biến xã hội toàn diện. Trong Sắc lệnh số 150 ngày 07/11/1950 quy định về tổ chức trại giam do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký, nêu rõ: “Phạm nhân phải giam giữ trong các trại giam để trừng trị và giáo hoá”, trừng trị bao giờ cũng phải đi liền với giáo dục, trừng trị là để giáo dục và giáo dục có hiệu quả cũng có nghĩa là đạt được mục đích trừng trị, hơn nữa, trừng trị ở đây chính là hình phạt mà họ phải chịu do tội lỗi gây ra, bị tước bỏ quyền tự do đi lại và một số quyền công dân khi đang chấp hành án phạt tù; sự giáo hoá chính là phải giáo dục cải tạo họ để họ thực sự tiến bộ khi trả về cộng đồng xã hội sau khi chấp hành xong án phạt tù. Đặc biệt, đối với phạm nhân là người chưa thành niên thì biện pháp giáo dục có tính thuyết phục luôn được đề cao và dần dần thay thế biện pháp giáo dục có tính cưỡng chế để nhân cách của những đối tượng mà xã hội rất quan tâm, chú ý này được uốn nắn, giáo dục đúng hướng để hướng thiện.

Kế tục dòng chảy lịch sử truyền thống cũng như tư tưởng bao dung, độ lượng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với những con người một thời lầm lỗi, Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục cải tạo phạm nhân, coi đây là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, nặng nề và đề cao tính nhân đạo, nhân văn sâu sắc trong chính sách, pháp luật của mình, đặc biệt thể hiện rõ trong các văn bản có tính pháp quy. Minh chứng rõ ràng nhất thêm một lần nữa đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013 đó là: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khoẻ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Toà án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện Kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang. Việc bắt, giam, giữ người do luật định…”(Điều 20). Đồng thời, thể hiện rõ trong Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2015 mục đích của hình phạt: Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương mại phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm” (Điều 31). Cũng tại Khoản 3, Điều 4 Luật Thi hành án hình sự nêu một trong những nguyên tắc thi hành án hình sự là: “Bảo đảm nhân đạo xã hội chủ nghĩa; tôn trọng nhân phẩm, quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án”. Và Khoản 9, Điều 9 nêu một trong những điều bị nghiêm cấm ttrong thi hành án hình sự là: “Xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án”.

Như vậy, toàn bộ hệ thống quan điểm, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước ta là thể hiện sinh động truyền thống nhân đạo, nhân văn cao cả của dân tộc Việt Nam, chứa đựng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thể hiện tính ưu việt của chế độ XHCN là quan tâm đến con người, vì lợi ích con người. Chính sách pháp luật đó vừa là định hướng, vừa là cơ sở đạo đức và pháp lý cho việc thực hiện mọi hoạt động của công tác giam giữ, thi hành án hình sự, nhất là thi hành án phạt tù.

Cụ thể hoá các quan điểm, chính sách hình sự và chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về công tác giáo dục cải tạo phạm nhân ngày càng được củng cố và hoàn thiện, mà mục đích cốt lõi, trung tâm, xuyên suốt là để tác động đến đối tượng là người đang chấp hành án phạt tù với những hình thức, nội dung, biện pháp giáo dục phù hợp, thiết thực, hiệu quả nhằm giúp cho họ nhận rõ tội lỗi đã gây ra có sự chuyển biến về nhận thức, thái độ, hành vi theo hướng tích cực, từ đó quyết tâm học tập, lao động, rèn luyện tiến bộ để khi họ chấp hành xong án phạt tù nhanh chóng ổn định cuộc sống, hoà nhập cộng đồng không tái phạm tội và vi phạm pháp luật.

Theo quy định của pháp luật, các quyền cơ bản của công dân mà phạm nhân bị tước đoạt hoặc hạn chế là: Quyền tự do đi lại và cư trú; quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội; lập hội, biểu tình, tự do kinh doanh; quyền bầu cử, ứng cử; quyền đảm bảo bí mật thư tín, điện tín, bất khả xâm phạm về chỗ ở… còn các quyền con người, quyền cơ bản của công dân, phạm nhân vẫn được hưởng như: Quyền được sống, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, danh dự, nhân phẩm; quyền bình đẳng trước pháp luật; quyền được khiếu nại, tố cáo; quyền được thông tin, học tập, lao động, nghiên cứu khoa học, phát minh, sáng chế; quyền không bị tra tấn, đánh đập, trừng phạt tàn bạo, phi nhân tính… Đồng thời, phạm nhân phải thực hiện một số nghĩa vụ và yêu cầu đối với người đang chấp hành án phạt tù như: Phải bị giam giữ, quản lý, tuân theo mệnh lệnh, chỉ dẫn của cán bộ; phải bồi thường thiệt hại do hành vi phạm tội của mình gây ra; phải lao động, học tập, rèn luyện theo quy định của pháp luật…

Ngoài những quyền quy định chung áp dụng đối với phạm nhân thì phạm nhân là người chưa thành niên được hưởng những chế độ đãi ngộ riêng quy định cụ thể tại Nghị định số 117/2011/NĐ-CP ngày 15/12/2011 của Chính phủ: Quy định về tổ chức quản lý phạm nhân và chế độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt, chăm sóc y tế đối với phạm nhân. Điều 14. Chế độ đối với phạm nhân là người chưa thành niên: “Phạm nhân là người chưa thành niên được hưởng chế độ theo quy định tại mục 3 Chương III Luật Thi hành án hình sự và các quy định khác không trái với quy định tại Điều này. “Chỗ nằm tối thiểu của mỗi phạm nhân là người chưa thành niên là 03 mét vuông (3 m2), có ván sàn hoặc giường” “Phạm nhân là người chưa thành niên được phổ biến thời sự, chính sách, pháp luật, giáo dục công dân theo chương trình, nội dung do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp biên soạn; được tư vấn, trợ giúp về tâm lý, giáo dục, hỗ trợ các thủ tục pháp lý cần thiết để có điều kiện thuận lợi tái hòa nhập cộng đồng, trở thành người có ích cho xã hội” “Phạm nhân là người chưa thành niên được ưu tiên bố trí học nghề, nâng cao tay nghề theo nguyện vọng phù hợp với độ tuổi, trình độ văn hóa, giới tính, sức khỏe, điều kiện thực tế của trại giam” “Ngoài tiêu chuẩn mặc và tư trang như phạm nhân thành niên, mỗi năm phạm nhân là người chưa thành niên được cấp thêm 01 bộ quần áo dài, 01 mũ cứng, 01 mũ vải; đối với các trại giam từ tỉnh Thừa Thiên Huế trở ra, mỗi năm, phạm nhân là người chưa thành niên được cấp thêm 01 áo ấm, 02 đôi tất và 01 mũ len. Mỗi quý phạm nhân là người chưa thành niên được cấp thêm 01 lọ nước gội đầu 200 ml loại thông thường. Đối với các trại giam từ thành phố Đà Nẵng trở vào, phạm nhân là người chưa thành niên được cấp 01 chăn sợi dùng trong 02 năm. Đối với các trại giam từ tỉnh Thừa Thiên Huế trở ra, phạm nhân là người chưa thành niên được cấp 01 chăn bông không quá 02 kg, có vỏ dùng trong 02 năm” “ Thời gian sinh hoạt văn hóa, văn nghệ và vui chơi giải trí của phạm nhân là người chưa thành niên được tăng gấp hai lần so với phạm nhân là người đã thành niên”.

Bên cạnh đó, bảo đảm quyền con người trước hết là phải bảo đảm thực hiện tốt chế độ, chính sách, pháp luật đối với phạm nhân, trong đó có phạm nhân là người chưa thành niên. Quán triệt nội dung đổi mới, những năm qua, các trại giam đã và đang thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật, đảm bảo tốt các quyền và lợi ích chính đáng của phạm nhân không bị pháp luật tước bỏ. Trong điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, cùng với việc thực hiện đầy đủ tiêu chuẩn, chế độ do Nhà nước cấp về ăn, mặc, ở, phòng chữa bệnh, các trại giam đã chủ động phát triển sản xuất, tăng thêm khẩu phần ăn và thuốc chữa bệnh để phòng, chữa bệnh, mua sắm trang thiết bị, sách vở phục vụ yêu cầu học tập, cải thiện đời sống tinh thần, vật chất cho phạm nhân. Phạm nhân được nghe phổ biến thông tin, thời sự, chính sách, được học pháp luật, giáo dục công dân, hướng nghiệp, dạy nghề. Hàng ngày phạm nhân được đọc sách báo, nghe đài, xem truyền hình, được hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi, giải trí phù hợp với điều kiện giam giữ và tính chất đối tượng. Những phạm nhân cải tạo tiến bộ và có đủ điều kiện về thời gian thì xem xét, đề nghị giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, đặc xá tha tù trước thời hạn. Đặc biệt các trại giam đã quan tâm tổ chức tốt các hoạt động thăm gặp; nhận, gửi thư, nhận tiền quà; liên lạc điện thoại với thân nhân; thông báo kết quả cải tạo của phạm nhân cho gia đình theo định kỳ; tổ chức Hội nghị gia đình phạm nhân để trao đổi, thống nhất, bàn biện pháp phối hợp quản lý, giáo dục, giúp đỡ phạm nhân. Đồng thời các trại giam mở rộng quan hệ, tranh thủ sự quan tâm, giúp đỡ của các cơ quan, tổ chức tham gia vào hoạt động giáo dục phạm nhân và đã mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực. Việc ký kết Kế hoạch tư vấn, giáo dục phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù giữa Tổng cục VIII và Hội luật gia Việt Nam; tổ chức Hội diễn “Tiếng hát tình đời phạm nhân”, thi viết sách “Sự hối hận và niềm tin hướng thiện”, vẽ tranh “Khát vọng hoàn lương” đã mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực và ý nghĩa hết sức nhân văn sâu sắc. Ngoài ra, các trại giam đã chủ động quan hệ với các địa phương nơi đơn vị đóng quân tổ chức nhiều hoạt động giáo dục lành mạnh, mang lại bầu không khí mới trong các trại giam để tác động giáo dục mạnh mẽ đến phạm nhân. Đây là những hoạt động thể hiện sự đổi mới cả trong nhận thức và hành động của cán bộ chiến sỹ Tổng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp cũng như của toàn xã hội đối với công tác quản lý, giao dục cải tạo phạm nhân và bảo đảm các quyền con người.

Quyền của phạm nhân nói chung và phạm nhân là người chưa thành niên nói riêng còn được gắn với việc thực hiện các biện pháp bảo đảm tái hoà nhập cộng đồng theo Nghị định số 80/NĐ-CP ngày 16/9/2011 của Chính phủ, trong đó chú trọng giáo dục thông qua lao động và hướng nghiệp, dạy nghề luôn được quan tâm thực hiện. Công tác chuẩn bị hoà nhập cộng đồng cho phạm nhân cũng được các trại giam thực hiện nghiêm túc và có nhiều kết quả. Nhiều trại giam đã phối hợp với Công an địa phương rà soát, cấp lại Giấy chứng minh nhân dân cho số phạm nhân chưa được cấp hoặc đã bị mất; tư vấn, định hướng cách giải quyết những khó khăn, vướng mắc cũng như phối hợp liên hệ, tìm kiếm việc làm cho số phạm nhân không còn nơi nương tựa. Trước khi PN sắp chấp hành xong án phạt tù, Nhà nước ta rất quan tâm đến các điều kiện đảm bảo cho phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù tái hoà nhập cộng đồng. Nghị định số 80/NĐ-CP của Chính phủ  đã dành riêng một Chương (Chương II) quy định về các điều kiện đảm bảo cho phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù tái hoà nhập cộng đồng bao gồm thực hiện các chính sách và biện pháp như: Tổ chức học tập, tư vấn, định hướng nghề nghiệp, hỗ trợ kinh phí từ Quỹ hoà nhập cộng đồng và tạo các điều kiện cần thiết khác để giúp họ hoà nhập cộng đồng. Khi hết thời hạn chấp hành án phạt tù trở về cộng đồng, người chấp hành xong án phạt tù được chính quyền, cơ quan, tổ chức, đoàn thể xã hội quan tâm và tạo mọi điều kiện để họ sớm có cuộc sống ổn định, hoà nhập với cộng đồng xã hội, Đồng thời, khuyến khích các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện các hoạt động tư vấn, dạy nghề, giới thiệu việc làm, giúp đỡ những người chấp hành xong án phạt tù tái hoà nhập cộng đồng; khuyến khích việc tiếp nhận họ vào làm việc trong các cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp. Pháp luật nước ta cũng đặc biệt quan tâm đến đối tượng là người có hoàn cảnh đặt biệt khó khăn, không nơi nương tựa, không nơi cư trú nhất định. Mặt khác, trong những năm qua, công tác tái hoà nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù đã được triển khai tích cực tại các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương. Nhiều đơn vị, địa phương đã có những cách làm hay, sáng tạo, thiết thực và xây dựng được các mô hình hiệu quả, mang đậm tính nhân văn, giúp được nhiều người chấp hành xong án phạt tù có cuộc sống ổn định.

Tóm lại, phạm nhân nói chung và phạm nhân là người chưa thành niên nói riêng được đảm bảo an toàn tính mạng, sức khoẻ, được tôn trọng danh dự, nhân phẩm, được chăm sóc y tế, bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bình thường về sức khoẻ thể chất, tinh thần, được học tập, tiếp thu những thông tin có lợi, được hoạt động văn thể theo quy định của pháp luật Việt Nam và các Công ước quốc tế mà Việt tham đã tham gia ký kết. Những kết quả của Việt Nam trong công tác quản lý, giáo dục phạm nhân, nhất là phạm nhân chưa thành niên đã được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận, đánh giá cao về công tác đảm bảo quyền con người của người bị giam giữ trong các trại giam ở Việt Nam. Kết quả đổi mới các mặt công tác trại giam đã đem lại những hiệu quả thiết thực bảo đảm tốt các quyền con người trong trong quá trình chấp hành án và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân, góp phần bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội./.

V.H.T



Tin cùng chuyên mục